Một làn sóng tranh cãi đang bùng lên trở lại xoay quanh việc các nữ tác giả Trung Quốc bị bắt giữ vì sáng tác tiểu thuyết Yaoi (đam mỹ). Từng không gây nhiều chú ý trước đây, nhưng sau khi truyền thông quốc tế đăng tải bài điều tra chi tiết, vụ việc bất ngờ được cộng đồng mạng “đào lại”, kéo theo nhiều góc nhìn đáng chú ý về tự do sáng tác và kiểm duyệt nội dung tại quốc gia này.

Chiến dịch siết chặt đối với các tiểu thuyết Yaoi 18+ tại Trung Quốc bắt đầu thu hút sự chú ý khi các bài đăng trên mạng xã hội như Weibo lan truyền thông tin về việc nhiều tác giả ở độ tuổi 20 bị bắt giữ, với cáo buộc vi phạm luật khiêu dâm do “sản xuất và phát tán nội dung đồi trụy”. Theo các luật sư tham gia vào vụ việc, ít nhất 30 nhà văn (hầu hết là nữ giới) đã bị bắt kể từ tháng 2, nhiều người trong số đó vẫn đang chờ xét xử hoặc được tại ngoại (chưa rõ tình hình hiện tại).

Các tác phẩm này được đăng tải trên nền tảng Haitang Literature City, vốn nổi tiếng với thể loại Đam Mỹ — những câu chuyện tình cảm giữa các nhân vật nam, rất được ưa chuộng trong giới trẻ nữ tại Trung Quốc. Dù đôi khi được so sánh với các tiểu thuyết tình cảm mang yếu tố 18+ như Fifty Shades of Grey, thể loại này lại chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt hơn do có yếu tố đồng tính và nội dung tình dục rõ ràng.

Nhiều ý kiến chỉ ra rằng các mô tả tình dục dị tính vẫn xuất hiện khá phổ biến trong những tác phẩm văn học chính thống tại Trung Quốc, trong khi các nội dung mang yếu tố đồng tính lại thường xuyên trở thành mục tiêu bị kiểm duyệt mạnh tay hơn.

Trên mạng xã hội, vụ việc đã làm dấy lên các cuộc tranh luận gay gắt về tự do ngôn luận và ranh giới của “nội dung khiêu dâm”. Một số người đặt câu hỏi liệu tình dục có nên bị xem là điều cấm kỵ, trong khi các chuyên gia pháp lý cảnh báo rằng ngay cả lượng người xem thấp cũng có thể bị dùng làm căn cứ để truy tố hình sự.

Nhiều nữ tác giả cho biết họ phải đối mặt với sự xấu hổ công khai, các cuộc thẩm vấn từ cảnh sát và nỗi lo ảnh hưởng đến gia đình. Có người nói cuộc sống của họ đã bị phá hủy sau khi danh tính bị công khai, trong khi những người khác vẫn bảo vệ việc viết lách như một hình thức thể hiện bản thân và kết nối cộng đồng. Trong làn sóng đàn áp mới này, ngay cả những người chỉ tham gia ở mức độ nhỏ cũng có thể bị điều tra hoặc tạm giữ.

Giới luật sư cũng lên tiếng chỉ trích cách thức tiến hành điều tra. Trong một số trường hợp, cảnh sát từ các khu vực khác nhau bị cho là đã vượt thẩm quyền, triệu tập nghi phạm từ nhiều nơi trên cả nước để thẩm vấn. Ngoài ra, còn có cáo buộc rằng một số chính quyền địa phương đang gặp khó khăn tài chính có thể tận dụng các chiến dịch này để thu tiền phạt.

Trọng tâm của các cáo buộc nằm ở việc coi hoạt động sáng tác văn học như bằng chứng phạm tội. Một số tác giả cho biết số lượt xem và khoản thu nhập nhỏ từ tác phẩm của họ đã bị sử dụng làm bằng chứng chống lại họ trong quá trình điều tra.

Các nhà văn mô tả tình hình bằng những từ như sợ hãi, bất ngờ và bất mãn, khi những tác phẩm họ viết trong nhiều năm—thường chỉ có lượng độc giả nhỏ—lại bị biến thành bằng chứng hình sự. Dù vậy, một số người trong cộng đồng cho biết họ vẫn có ý định tiếp tục sáng tác, bất chấp áp lực và nguy cơ bị trừng phạt.

Theo trang Instagram Freewritersofhaitang, nhiều tác giả đã bị bắt giữ, trong khi những người khác phải nộp các khoản tiền phạt lớn để tránh án nặng. Thậm chí, có những tác giả không hề kiếm được lợi nhuận từ tác phẩm của mình cũng bị tạm giam.

Dù chưa rõ tình hình hiện tại đã thay đổi đến đâu, vụ việc vẫn để lại nhiều tranh cãi xoay quanh ranh giới giữa pháp luật, đạo đức và quyền tự do sáng tác. Trong bối cảnh nội dung số ngày càng phát triển, câu hỏi về việc đâu là “giới hạn” của sáng tạo vẫn tiếp tục là chủ đề gây chia rẽ không chỉ tại Trung Quốc mà còn trên toàn cầu.